دو تحول همزمان در سپتامبر ۲۰۲۶، معادلات جنگ اوکراین را به گونهای تغییر داده که میتواند پیامدهای راهبردی سنگینی برای اروپا داشته باشد. از یک سو، تغییر تاکتیک روسیه در حملات هوایی به کییف و تبدیل آن به حملات شبانهروزی، فشار روانی و لجستیکی بیسابقهای بر اوکراین وارد کرده است. از سوی دیگر، موضع جدید دونالد ترامپ مبنی بر درخواست بازپرداخت تمام کمکهای آمریکا به اوکراین از سوی اروپاییها، شکاف عمیقی در ائتلاف غربی ایجاد کرده است. در این گزارش، ابعاد دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی این تحولات و تهدیدات متعاقب آن برای اروپا بررسی میشود.
بُعد نظامی؛ فرسایش توان دفاعی اوکراین
تغییر تاکتیک روسیه از حملات صرفاً شبانه به عملیات شبانهروزی با استفاده از پهپادهای جتسرعت، سه پیامد نظامی-راهبردی برای اروپا دارد. نخست، این تاکتیک جدید زیرساختهای شهری و روانی کییف را هدف قرار داده است. هشدارهای پیاپی آژیر، روند عادی زندگی را مختل کرده و شهروندان را در وضعیت فرسایشی قرار داده است. یک شهروند کییفی میگوید: «آژیرها آنقدر مداوم هستند که حتی فرصت نمیکنی به پناهگاه بروی و برگردی». بسیاری از ساکنان در حال ترک شهر هستند که این خود به معنای کاهش نیروی انسانی و اختلال در اقتصاد جنگی اوکراین است. دوم، حملات به انبارهای سازمانهای بشردوستانه تشدید شده است. سازمان بهداشت جهانی گزارش داده در سال ۲۰۲۶ دستکم ۲۰ حمله به انبارهای کمکهای بشردوستانه صورت گرفته که ۱۵ مورد آن مربوط به انبارهای تجهیزات پزشکی بوده است. تنها دو هفته پیش، حمله به انباری در دنیپرو سبب از بین رفتن نیمی از تجهیزات پزشکی اختصاصیافته به ۲۲۵هزار نفر شد. این حملات نشان میدهد روسیه با هدف قرار دادن زنجیره تأمین بشردوستانه، عملاً هزینههای بازسازی و پشتیبانی از اوکراین را برای حامیان غربی افزایش میدهد. سوم، در صورت کاهش یا قطع حمایت نظامی آمریکا بهدلیل تغییر اولویتها به سمت درگیری با ایران، اروپا ناچار خواهد بود سهم بسیار بیشتری از تأمین تسلیحات اوکراین را بر عهده بگیرد. بر اساس گزارش مؤسسه کیل، اروپا همچنان بهشدت به تسلیحات آمریکایی برای کمک نظامی خود متکی است و این وابستگی، اروپا را در موقعیتی آسیبپذیر قرار میدهد.
ترامپ طلبش را میخواهد
درخواست ترامپ برای بازپرداخت کمکهای آمریکا، بزرگترین تهدید اقتصادی برای اروپا محسوب میشود. ترامپ در پیام خود در شبکه «تروث سوشال» نوشته: «صدها میلیارد دلار به اوکراین و ناتو داده شده که اروپا میتوانست آن را بپردازد». اگرچه ترامپ مشخص نکرده کدام کشورها باید این مبلغ را بپردازند، اما حجم کمکهای نظامی آمریکا از فوریه ۲۰۲۲ تاکنون افزون بر ۶۶٫۹ میلیارد دلار بوده است. بازپرداخت این مبلغ عظیم به معنای افزایش کسری بودجه یا کاهش هزینههای رفاهی و زیرساختی در کشورهای اروپایی است. همزمان با این درخواست، اروپا باید هزینههای دفاعی خود را نیز افزایش دهد تا بتواند خلأ ناشی از کاهش حمایت آمریکا را پر کند. این فشار مضاعف میتواند کشورهای جنوب اروپا را که از قبل با بدهیهای بالا دستبهگریبان هستند، در معرض بحران مالی جدیدی قرار دهد.
فروپاشی ائتلاف غربی و انزوای اروپا
تحولات دیپلماتیک اخیر، اروپا را در موقعیتی کاملاً حاشیهای قرار داده است. ترامپ با انتشار پیام خود در شبکه اجتماعی، عملاً اروپا را در مقابل افکار عمومی آمریکا «متخلف» معرفی کرده و فضای دیپلماتیک را بهشدت متشنج و اعتماد میان دو سوی آتلانتیک را خدشهدار کرده است. روند دیپلماتیک برای پایان جنگ عملاً از مسیر اروپا خارج شده است. ولودیمیر زلنسکی اعلام کرده در روزهای آینده میزبان فرستادگان ویژه ترامپ در کییف خواهد بود، اما این فرستادگان (استیو ویتکاف و جرد کوشنر) قبلاً چندین بار به مسکو سفر کردهاند و هیچگاه به کییف نرفتهاند. این نشان میدهد محور اصلی مذاکرات، آمریکا و روسیه هستند و اروپا نقشی در این معادله ندارد. همچنین اظهارات ترامپ درباره «تولید مهمات در سطحی بیسابقه» و «تعلیق موقت فروش تسلیحات به متحدان» این پیام را به اروپا میدهد که آمریکا اولویت خود را به جای حمایت از متحدان اروپایی، بر درگیری با ایران و انباشت تسلیحات متمرکز کرده است.
در مجموع، اروپا با سهگانه فشار نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک روبهرو میشود. از یک سو باید هزینههای هنگفت جنگ را تقبل کند، از سوی دیگر با درخواست بازپرداخت کمکهای آمریکا روبهرو است و از سوی سوم در معادلات دیپلماتیک پایانی جنگ نقشی ندارد. این وضعیت میتواند به شکاف عمیق در ناتو، افزایش نفوذ روسیه در شرق اروپا و بحران اقتصادی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا منجر شود. همانطور که یکی از ساکنان کییف به یورونیوز گفته است: «هیچ ثباتی وجود ندارد». این جمله، نه تنها وضعیت اوکراین، بلکه آینده راهبردی اروپا را در صورت تداوم روند کنونی بهخوبی توصیف میکند.
خبرنگار: نیکپندار
نظر شما